Instytucja poinformowała beneficjenta o nałożeniu korekty finansowej, co oznacza, że po zatwierdzeniu wniosku o płatność stwierdziła nieprawidłowość dotyczącą wydatku objętego tym wnioskiem i określiła wartość korekty finansowej. Ustawa wiąże bowiem sposób rozliczenia nieprawidłowości z momentem jej stwierdzenia. Przed zatwierdzeniem wniosku o płatność instytucja dokonuje pomniejszenia wartości wydatków kwalifikowalnych, a po jego zatwierdzeniu nakłada korektę finansową.
W takim momencie kluczowe jest ustalenie, co dokładnie instytucja uznała za nieprawidłowość, z jakiego obowiązku wywodzi naruszenie i w jaki sposób ustaliła wysokość korekty.
Czym jest korekta finansowa?
Korekta finansowa oznacza, że całość albo część wsparcia przypadającego na określony wydatek zostaje wyłączona z dofinansowania z powodu stwierdzonej nieprawidłowości.
Na poziomie Unii Europejskiej podstawę tego mechanizmu stanowi art. 103 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 (rozporządzenie ogólne). Przepis zobowiązuje państwa członkowskie do ochrony budżetu Unii poprzez stosowanie korekt finansowych polegających na anulowaniu całości albo części wsparcia, jeżeli wydatki zadeklarowane Komisji są nieprawidłowe.
W polskim systemie sposób postępowania po stwierdzeniu nieprawidłowości określa art. 26 ustawy o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (ustawa wdrożeniowa).
Z perspektywy beneficjenta korekta finansowa oznacza więc, że instytucja stwierdziła nieprawidłowość dotyczącą wydatków ujętych w zatwierdzonym wniosku o płatność i określiła jej skutek dla finansowania projektu. Dalszą kwestią jest sposób rozliczenia środków, których dotyczy korekta, w szczególności wtedy, gdy zostały one już wypłacone beneficjentowi.
Kiedy korekta finansowa może się pojawić?
W praktyce znaczenie korekty finansowej najłatwiej zrozumieć, gdy spojrzy się na sposób finansowania większości projektów unijnych. W wielu programach dofinansowanie ma charakter refundacyjny. Oznacza to, że beneficjent najpierw ponosi wydatki z własnych środków, a następnie składa wniosek o płatność i występuje o ich refundację.
Na etapie weryfikacji wniosku o płatność instytucja ocenia, czy przedstawione wydatki zostały poniesione zgodnie z przepisami prawa, dokumentacją naboru, wytycznymi oraz umową o dofinansowanie wraz z jej załącznikami. Jeżeli stwierdzi nieprawidłowość dotyczącą części kosztów, może uznać, że wydatki te – w całości albo w odpowiedniej części – nie kwalifikują się do finansowania ze środków publicznych.
Sposób postępowania po stwierdzeniu nieprawidłowości zależy od momentu, w którym została ona wykryta. Ustawa wdrożeniowa rozróżnia w tym zakresie sytuację przed zatwierdzeniem wniosku o płatność oraz po jego zatwierdzeniu:
- Jeżeli nieprawidłowość zostanie stwierdzona przed zatwierdzeniem wniosku o płatność, instytucja pomniejsza wartość wydatków kwalifikowalnych ujętych w tym wniosku o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo.
- Jeżeli natomiast nieprawidłowość zostanie stwierdzona po zatwierdzeniu wniosku o płatność, instytucja nakłada korektę finansową.
Przykładowo, jeżeli przedsiębiorca poniósł wydatek w wysokości 1 000 000 zł, a instytucja zastosuje korektę finansową w wysokości 25%, oznacza to, że kwota dofinansowania zostanie obniżona o 250 000 zł. Innymi słowy, ta część kosztu nie będzie sfinansowana z budżetu projektu, tylko ostatecznie przez samego beneficjenta.
Korekta finansowa a zwrot środków
W praktyce pojęcia „korekta finansowa” i „zwrot środków” są często używane zamiennie. Odnoszą się jednak do dwóch różnych elementów rozliczenia stwierdzonej nieprawidłowości. Nałożenie korekty finansowej i odzyskanie środków od beneficjenta pozostają ze sobą związane, ale dotyczą różnych poziomów rozliczenia nieprawidłowości.
Korekta finansowa określa skutek nieprawidłowości dla finansowania UE projektu. Jeżeli natomiast środki objęte skutkami stwierdzonej nieprawidłowości zostały już przekazane beneficjentowi i zachodzą przesłanki określone w art. 207 ustawy o finansach publicznych, pojawia się odrębna kwestia ich odzyskania. Przywołany art. 207 ustawy o finansach publicznych reguluje zwrot środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystanych z naruszeniem właściwych procedur albo pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości.
Ta różnica ma również wymiar proceduralny. Jeżeli instytucja uznaje, że środki podlegają zwrotowi, wzywa beneficjenta do ich zwrotu albo do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności. Dopiero bezskuteczny upływ terminu wskazanego w art. 207 ust. 8 ustawy o finansach publicznych otwiera drogę do wydania decyzji administracyjnej określającej kwotę przypadającą do zwrotu.
Takie rozróżnienie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazuje, że korekta finansowa i zwrot środków to odrębne etapy rozliczenia nieprawidłowości – pierwszy dotyczy ustalenia kwoty niekwalifikowalnej, a drugi jej faktycznego odzyskania od beneficjenta.
Z perspektywy przedsiębiorcy różnica jest więc istotna. Korekta finansowa odpowiada na pytanie, o jaką kwotę zostanie pomniejszone dofinansowanie na etapie weryfikacji wniosku o płatność. Zwrot środków odpowiada natomiast na pytanie, w jaki sposób i kiedy beneficjent poniesie finansowe skutki stwierdzonej nieprawidłowości.
Czy korekta finansowa jest decyzją administracyjną?
To jedno z najczęściej pojawiających się pytań po otrzymaniu pisma informującego o nałożeniu korekty finansowej. Korekta finansowa nie jest decyzją administracyjną. Jest ustaleniem dokonywanym przez instytucję po stwierdzeniu nieprawidłowości w projekcie. Na tym etapie instytucja wskazuje, że w jej ocenie doszło do nieprawidłowości, oraz określa kwotę, o którą powinno zostać pomniejszone dofinansowanie przyznane beneficjentowi.
Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie podkreślił, że korekta finansowa jako działanie organu administracji nie przyjmuje formy decyzji administracyjnej. Ma ona charakter wstępnego ustalenia, opartego na konkretnych okolicznościach faktycznych, które może stać się podstawą dalszych działań zmierzających do odzyskania środków.
W praktyce oznacza to, że instytucja nie wydaje decyzji administracyjnej, lecz przekazuje beneficjentowi pismo, w którym informuje o stwierdzonej nieprawidłowości oraz określa wartość korekty finansowej. Takie pismo wyraża stanowisko instytucji co do tego, jaka część dofinansowania nie powinna zostać sfinansowana ze środków publicznych. Nie jest to jednak akt administracyjny wydany w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego.
Czy korekta finansowa jest ostateczna?
Otrzymanie pisma informującego o nałożeniu korekty finansowej nie oznacza, że sprawa została definitywnie rozstrzygnięta.
Jest to najczęściej początek sporu pomiędzy beneficjentem a instytucją finansującą. Pismo zawierające informację o korekcie przedstawia stanowisko instytucji, ale nie przesądza automatycznie, że ocena ta jest prawidłowa. Beneficjent ma prawo przedstawić własne wyjaśnienia oraz argumenty wskazujące, że stanowisko instytucji jest niezasadne albo że wysokość korekty została ustalona nieprawidłowo.
W praktyce spór może dotyczyć zarówno samego stwierdzenia nieprawidłowości, jak i jej skutków finansowych.
Beneficjent może wykazywać w szczególności, że nie doszło do naruszenia przepisów lub warunków dofinansowania, że stwierdzone uchybienie miało wyłącznie formalny charakter, że nie mogło ono mieć wpływu na budżet Unii Europejskiej albo że instytucja błędnie ustaliła wysokość korekty. Często zdarza się również, że instytucja nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy lub pomija dokumenty i wyjaśnienia przedstawione przez beneficjenta.
Doświadczenie pokazuje, że właściwie przygotowane stanowisko może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy. W zależności od okoliczności może prowadzić do zmiany oceny prawnej, obniżenia wysokości korekty, a niekiedy nawet do całkowitego odstąpienia od jej stosowania.
Co zrobić po otrzymaniu pisma w sprawie korekty finansowej?
W pierwszej kolejności należy sprawdzić, jaką nieprawidłowość instytucja przypisuje beneficjentowi. Samo ogólne stwierdzenie, że doszło do naruszenia zasad realizacji projektu, nie wystarcza do rzetelnej oceny sprawy. Istotne jest, jaki konkretnie obowiązek miał zostać naruszony, z jakiego dokumentu on wynika oraz jakie fakty – zdaniem instytucji – mają to potwierdzać.
Jeżeli instytucja zakwestionowała wydatki, nałożyła korektę finansową albo sprawa może prowadzić do żądania zwrotu środków, zobacz również zakres wsparcia kancelarii w sprawach korekt finansowych i zwrotu dofinansowania.
Następnie warto porównać stanowisko instytucji z dokumentacją projektu. Znaczenie mogą mieć przepisy prawa, umowa o dofinansowanie wraz z jej załącznikami, regulamin wyboru projektów, wytyczne, dokumentacja konkursowa, wnioski o płatność oraz korespondencja prowadzona z instytucją w toku realizacji projektu. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy instytucja prawidłowo zakwalifikowała dane działanie jako nieprawidłowość oraz czy właściwie ustaliła jej skutki finansowe.
Przepisy nie przewidują jednolitego terminu na ustosunkowanie się do pisma informującego o korekcie finansowej. W praktyce instytucje często wyznaczają beneficjentowi określony termin na przedstawienie wyjaśnień lub dodatkowych dokumentów. Jeżeli taki termin został wskazany, należy przygotować odpowiedź w tym wyznaczonym terminie. Odpowiedź na pismo powinna być rzeczowa, oparta na dokumentach i wskazywać, dlaczego w konkretnej sprawie nie doszło do nieprawidłowości albo dlaczego skutki finansowe zostały określone zbyt dalekoidąco.
Podsumowanie
Korekta finansowa jest konsekwencją stwierdzenia nieprawidłowości dotyczącej wydatków ujętych w zatwierdzonym wniosku o płatność. Po otrzymaniu pisma w pierwszej kolejności trzeba ustalić, jaki obowiązek miał zostać naruszony, jakie okoliczności instytucja przyjęła za podstawę tego ustalenia oraz w jaki sposób określiła wartość korekty.
Znaczenie ma również etap sprawy. Nałożenie korekty, wezwanie do zwrotu środków i decyzja określająca kwotę do zwrotu są kolejnymi czynnościami o różnym znaczeniu prawnym. Właściwa reakcja beneficjenta zależy więc od tego, jaki dokument otrzymał i z jakiego trybu on wynika.
Doświadczenie pokazuje, że brak reakcji na korespondencję instytucji lub niedochowanie wyznaczonego terminu może znacząco utrudnić późniejszą obronę. Starannie przygotowane stanowisko może doprowadzić do zmiany oceny instytucji lub wysokości korekty.
Więcej o pomocy prawnej dla beneficjentów w sprawach dotyczących nie tylko kontroli projektów, korekt finansowych i zwrotu dofinansowania przeczytasz na stronie Zmiany w projekcie, Wskaźniki. Rozliczenie dotacji.
