Utrata statusu MŚP może mieć istotne znaczenie dla przedsiębiorcy korzystającego z pomocy publicznej, ale sprzedaż udziałów albo akcji nie daje jeszcze odpowiedzi na pytanie o dalszy status spółki ani o obowiązek zwrotu dofinansowania. Przy zmianie właścicielskiej trzeba odrębnie zbadać status MŚP, warunki programu i umowy o dofinansowanie oraz wpływ transakcji na trwałość projektu.
Szczególne wątpliwości pojawiają się wtedy, gdy po uzyskaniu dofinansowania dochodzi do zmian właścicielskich. Czy wejście inwestora albo sprzedaż udziałów oznacza automatyczną utratę statusu MŚP? Wreszcie, czy może prowadzić do obowiązku zwrotu środków? Szerzej o sprzedaży w artykule: Czy po sprzedaży spółki trzeba zwrócić dotację?
Od czego zależy status MŚP?
Definicję mikro-, małego i średniego przedsiębiorstwa określa załącznik I do rozporządzenia Komisji nr 651/2014, czyli rozporządzenia GBER. Przy ustalaniu statusu bierze się pod uwagę liczbę personelu oraz dane finansowe przedsiębiorstwa. Znaczenie ma również to, czy przedsiębiorca jest podmiotem samodzielnym, partnerskim czy powiązanym. W przypadku przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych do danych badanego podmiotu dolicza się w odpowiedniej proporcji dane innych przedsiębiorstw.
Zmiana właściciela może więc zmienić krąg podmiotów, których dane trzeba uwzględnić przy badaniu statusu. Jednocześnie art. 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia GBER stanowi, że przekroczenie albo spadek poniżej progów zatrudnienia lub progów finansowych prowadzi do uzyskania albo utraty statusu MŚP dopiero wtedy, gdy sytuacja ta powtórzy się w dwóch kolejnych okresach obrachunkowych.
Ta reguła ma istotne znaczenie przy zmianach właścicielskich, ale nie powinna być rozumiana jako prosty „dwuletni okres ochronny” liczony od dnia sprzedaży udziałów. Trzeba ustalić właściwe okresy obrachunkowe, strukturę powiązań oraz dane przedsiębiorstw, które należy uwzględnić w konkretnym przypadku.
Czy wejście dużego inwestora oznacza utratę statusu MŚP w dniu transakcji?
W praktyce przez lata pojawiało się stanowisko, zgodnie z którym przejęcie przedsiębiorstwa przez duży podmiot powoduje natychmiastową zmianę statusu. Takie podejście prezentowano między innymi w przygotowanym przez Komisję Europejską Poradniku dla użytkownika dotyczącym definicji MŚP. Problem polega na tym, że Poradnik ma charakter pomocniczy.
Znaczenie ma tutaj wyrok Sądu Unii Europejskiej z 9 września 2020 r. w sprawie Kerkosand, T-745/17. Sąd wskazał, że przy badaniu statusu należało ustalić właściwe okresy obrachunkowe, odpowiednie przedsiębiorstwa powiązane oraz następnie sprawdzić, czy progi MŚP zostały przekroczone przez dwa kolejne okresy obrachunkowe. Z tego powodu data sprzedaży udziałów nie wystarcza do ustalenia statusu przedsiębiorcy. Trzeba przeprowadzić badanie struktury grupy i danych właściwych dla okresów wynikających z załącznika I do rozporządzenia GBER.
Sprzedaż udziałów a utrata statusu MŚP to jedno. Trwałość projektu to drugie
To rozróżnienie jest szczególnie ważne dla beneficjentów dotacji. Sprzedaż udziałów może powodować powstanie nowych powiązań i wpływać na dane uwzględniane przy ustalaniu statusu przedsiębiorcy. Jednocześnie transakcja udziałowa co do zasady nie powoduje przeniesienia majątku spółki. Beneficjentem nadal pozostaje ta sama spółka. Jej urządzenia, infrastruktura, wyniki projektu i prawa wynikające z umów pozostają w jej majątku, chyba że transakcji towarzyszą dodatkowe czynności.
Przy projekcie dofinansowanym trzeba osobno sprawdzić:
- wpływ transakcji na status MŚP,
- obowiązki informacyjne lub wymóg uzyskania zgody wynikający z umowy,
- wpływ transakcji na sposób realizacji projektu,
- własność infrastruktury i innych aktywów projektu,
- kontynuację działalności,
- zachowanie rezultatów i wskaźników,
- warunki trwałości właściwe dla danego projektu.
Przeanalizowanie m.in. tych elementów pozwala ocenić rzeczywiste ryzyko.
Co w takiej sprawie powiedział NSA?
Warto tu przywołać sprawę beneficjenta, którego akcje zostały w okresie trwałości projektu sprzedane dużemu przedsiębiorstwu. Instytucja powiązała zmianę właścicielską z utratą statusu MŚP i naruszeniem trwałości projektu, a następnie określiła do zwrotu część dofinansowania.
NSA w wyroku z 11 marca 2026 r. uchylił zarówno wcześniejszy wyrok WSA, jak i decyzję określającą kwotę zwrotu. Z dostępnej tezy orzeczenia wynika, że zmiana struktury właścicielskiej beneficjenta nie stanowi sama w sobie naruszenia trwałości operacji, jeżeli nie doszło do zmiany charakteru i celu projektu.
To rozstrzygnięcie jest ważne, ponieważ rozdziela sprzedaż akcji od rzeczywistych zmian dotyczących projektu. Inaczej należy ocenić wejście nowego akcjonariusza do spółki, która nadal prowadzi działalność i zachowuje infrastrukturę projektu, a inaczej transakcję połączoną z przeniesieniem majątku, zmianą działalności albo zaprzestaniem realizacji przedsięwzięcia.
Dlaczego instytucja uznała, że beneficjent utracił status MŚP?
Instytucja przyjęła, że przejęcie spółki przez duże przedsiębiorstwo automatycznie powoduje zmianę statusu beneficjenta z MŚP na przedsiębiorstwo duże. Według tej koncepcji utrata statusu następowała już w dniu transakcji. Skoro projekt był skierowany do sektora MŚP, to dalsze korzystanie ze wsparcia przez przedsiębiorstwo kontrolowane przez duży podmiot miało prowadzić do naruszenia zasad programu i uzyskania nienależnej korzyści.
Stanowisko to opierało się między innymi na interpretacji prezentowanej w Poradniku dla użytkownika dotyczącym definicji MŚP, zgodnie z którą w przypadku przejęcia przedsiębiorstwa utrata statusu MŚP może nastąpić natychmiast, z dniem transakcji.
Co twierdził beneficjent?
Beneficjent wskazywał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia GBER uzyskanie lub utrata statusu MŚP następuje wtedy, gdy przekroczenie odpowiednich progów albo spadek poniżej nich powtórzy się w dwóch kolejnych okresach obrachunkowych.
Spółka argumentowała również, że fakt zmiany właściciela nie oznacza jeszcze naruszenia trwałości projektu. Projekt był realizowany zgodnie z umową, infrastruktura nie została zbyta, działalność była kontynuowana, a cele projektu pozostawały niezmienione.
Co uznał sąd?
Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem instytucji i wskazał, że przepisy rozporządzenia GBER przewidują zasadę dwóch kolejnych okresów obrachunkowych, a ani załącznik I do rozporządzenia, ani inne obowiązujące przepisy nie przewidują szczególnego wyjątku dla sytuacji przejęcia przedsiębiorstwa przez inny podmiot.
NSA odwołał się przy tym do wyroku Sądu Unii Europejskiej z 9 września 2020 r. w sprawie Kerkosand (T-745/17). Sąd UE zakwestionował możliwość wyłączenia zasady dwóch kolejnych okresów obrachunkowych na podstawie stanowiska przedstawionego przez Komisję Europejską w Poradniku MŚP.
Szczególnie istotne są następujące fragmenty uzasadnienia:
NSA uznał, że sama sprzedaż akcji na rzecz dużego przedsiębiorcy nie przesądza o utracie statusu MŚP ani o naruszeniu trwałości projektu.
Czy utrata statusu MŚP oznacza automatycznie zwrot dotacji?
Zmiana kategorii przedsiębiorstwa nie przesądza jeszcze, że doszło do naruszenia skutkującego obowiązkiem zwrotu całego dofinansowania.
Trzeba ustalić między innymi:
- kiedy status MŚP był warunkiem uzyskania wsparcia,
- czy i przez jaki okres miał być utrzymywany,
- jaki obowiązek wynikał z umowy lub dokumentacji programu,
- czy zmiana właścicielska wpłynęła na projekt,
- czy instytucja wiąże z transakcją konkretne naruszenie,
- jaki jest związek tego naruszenia z kwotą, której zwrotu żąda.
To właśnie dlatego utrata statusu MŚP, zmiana właścicielska oraz zwrot dofinansowania powinny być badane jako powiązane, ale odrębne zagadnienia.
Sprzedaż udziałów w spółce z dotacją wymaga sprawdzenia projektu przed transakcją
Transakcja, która z perspektywy prawa spółek oznacza przede wszystkim zmianę wspólnika albo akcjonariusza, może mieć dodatkowe skutki w projekcie finansowanym ze środków publicznych. Znaczenie mają wówczas nie tylko dokumenty transakcyjne, lecz również historia statusu MŚP, umowa o dofinansowanie, zasady trwałości oraz rzeczywisty sposób funkcjonowania spółki po zmianie właściciela.
Wyrok NSA z 11 marca 2026 r. pokazuje, że sprzedaż udziałów lub akcji nie powinna być automatycznie utożsamiana z naruszeniem trwałości projektu. Jednocześnie każda transakcja wymaga oceny jej konkretnych skutków dla beneficjenta i warunków udzielonego wsparcia.
Planujesz sprzedaż udziałów, wejście inwestora albo inną zmianę właścicielską w spółce korzystającej z dofinansowania? Sprawdź, w jakich sprawach dotyczących statusu MŚP i zmian właścicielskich wspieram beneficjentów w zakładce Zakres usług – kontrole projektów i zwrot dotacji.
